Oficjalna strona Stowarzyszenia Przyjaciół Ziemi Medyckiej

Krzyżowice i Marynka Polska - nieistniejące przysiółki Medyki

      Nazwa Krzyżowice przypisana była pierwotnie do obszaru wchodzącego w skład majątku ziemskiego Pawlikowskich, rozpościerającego się pomiędzy gminami wiejskimi: Medyka (od południa i zachodu), Torki  i Poździacz (Leszno, od północy) oraz Buców (od wschodu, obecnie w granicach Ukrainy). W okresie międzywojennym ostatni właściciel klucza medyckiego – Michał Pawlikowski, rozpoczął parcelację gruntów dworskich w Medyce, w tym na tak zwanej Krzyżowicy. Wiosną 1925r. 2 morgi ziemi zakupiła tam Anna Wójcik, w 1927r. rozpoczęto odsprzedaż 70 morgów położonych po północnej stronie drogi Medyka – Buców, a w 1935r. dalszych 50 ha. Znamiennym gestem Michała Pawlikowskiego było darowanie parafii medyckiej w 1928r. – z okazji ustanowienia samoistnego probostwa – 4 morgów ziemi na Krzyżowicy (w 1929r. ksiądz Szymon Korpak dokupił tam kolejne 8 morgów). Wydarzenie zostało dostrzeżone w Kurii biskupiej, a dziedzic Medyki otrzymał specjalne podziękowanie od biskupa przemyskiego Karola Józefa Fishera. Na zakupionych od Pawlikowskich gruntach parcelanci zaczęli wznosić swoje domy, dając początek nowemu przysiółkowi/kolonii Medyki – Krzyżowicom (większość gospodarstw powstało na obszarze trójkąta wydzielonego drogami: Medyka – Buców, Poździacz – Medyka oraz Poździacz – Buców). Do wybuchu II wojny przysiółek nie zdołał rozwinąć się w większą strukturę administracyjną, a na mapie z 1938r. widać na obszarze Krzyżowic obrysy zaledwie 12 budynków. Mieszkały tam m.in. rodziny: Mac, Chudzio, Herman, Kowal, Worosz.

            Warto też wspomnieć o innym, zapomnianym dziś miejscu, które tętniło życiem jeszcze w 1939r. – Marynce (Mariance) Polskiej. Osada, położona niegdyś w połowie drogi między Bucowem a Starzawą, powstała na obszarze rozparcelowanego w 1921r. folwarku bucowskiego. Na wyprzedanych wówczas gruntach liczących około 134 ha ziemi, przybywający ze środkowej Polski osadnicy założyli wkrótce nową kolonię, a od 1924r. wieś Marynkę Polską (w tym czasie znajdowało się tam 31 gospodarstw). Zasiedlenie okolic Medyki osadnikami polskim było przemyślaną akcją Michała Pawlikowskiego, polityka obozu narodowego, i miało na celu osłabienie miejscowego żywiołu ruskiego. Dziedzic Medyki pomagał więc parcelantom, darując pod budowę 500 m³ dębiny z własnego lasu. Społeczność polską wspierał też ksiądz Szymon Korpak, administrator, a od 1927r. proboszcz w Medyce. Był on głównym inicjatorem budowy w Marynce filialnego kościółka parafii Medyka. Posiadanie własnej świątyni było niezwykle istotne dla mieszkańców Marynki - nowoprzybyłych osadników z okolic Brzozowa, Łańcuta i Wadowic, miało bowiem służyć integracji polskiej społeczności, którą w latach dwudziestych zawiadywał naczelnik – pan Groch. Pod patronatem księdza Korpaka zawiązano Komitet Budowy Kościoła, a Michał Pawlikowski, jako działacz narodowy wspierający polskie osadnictwo, darował pod kościół
i szkołę kilka morgów gruntu oraz drzewo na budulec. Budowę rozpoczęto w 1924 r., a po dwóch latach, 12 września 1926 r. kościółek i szkoła w Marynce Polskiej zostały poświęcone przez biskupa Karola Józefa Fischera. Kolonia szybko się rozrastała i w 1936r. liczyła już 185 mieszkańców. Po wybuchu wojny społeczność polska z Marynki padła ofiarą rabunków oraz licznych prowokacji ze strony nacjonalistów ukraińskich.

                                                                                              Oprac. B. Jakubowski

Medyka - położenie geograficzne

      Medyka to miejscowość będąca siedzibą Urzędu Gminy (ok. 2 650 mieszkańców), wchodząca w skład powiatu przemyskiego - stanowiącego część obszaru województwa podkarpackiego, utworzonego 1 stycznia 1999 roku. Oddalona od Przemyśla ok. 12 km w kierunku wschodnim i położona na wysokości 206 m n.p.m., stanowi Medyka ważne przejście graniczne między Polską, a Ukrainą. Obszar gminy położony jest w Dolinie Dolnego Sanu, która rozciąga się od Przemyśla, aż po ujście Sanu do Wisły, poniżej Sandomierza. Na północ od Medyki rozpościera się Płaskowyż Tarnogrodzki, od południa Płaskowyż Sańsko - Dniestrzański, którego fragment znajduje się na terytorium Polski. W kierunku południowo - zachodnim leżące między dolinami Sanu i Wiaru - Pogórze Przemyskie.

Czytaj więcej: Medyka - położenie geograficzne

Środowisko przyrodnicze

       Ze względu na przynależność Medyki do podkarpackiej strefy klimatycznej klimat jest zróżnicowany. W zimie w przypadku mas powietrza z kierunku zachodniego występują często odwilże i porywiste wiatry. Lata bywają chłodne i burzliwe. Glebostan okolic Medyki zaliczany jest do najwydatniejszych, gdyż występują na nim czarnoziemy wytworzone z lessów. Jednak większość gleb to gleby mineralne klasy III.

Czytaj więcej: Środowisko przyrodnicze

Medyka w dawnych czasach

     Okolice Medyki były z dawien dawna zasiedlone, o czym świadczą ślady obozowisk człowieka na tym terenie z okresu paleolitu (ok. 30 000 lat p.n.e.). Prace archeologiczne dostarczyły wielu materiałów w postaci: popielnic, przedmiotów z krzemienia i brązu, które znaleziono w mogiłach na polu zwanym Bawolnik.
Z późniejszych epok pochodzą takie znaleziska, jak: siekiery, topory, groty strzał i oszczepów. W epoce brązu (1800-700 lat p.n.e.) dolina Sanu zasiedlona była przez ludy kultury łużyckiej prowadzące osiadły tryb życia Charakterystyczny dla tej kultury jest obrządek ciałopalenia i grzebania prochów w glinianych urnach - popielnicach. Okres lateński epoki żelaza (ok. 400-300 lat p.n.e.) zaznacza się przebywaniem na obszarze powiatu przemyskiego Celtów. Świadczą o tym m.in. monety celtyckie znalezione w Przemyślu, Trepczy, Medyce (tetradrachma celtycka imitująca monetę Filipa II Macedońskiego).

Czytaj więcej: Medyka w dawnych czasach

Zamek medycki

       Istniał już na początku XV wieku, a częstym gościem w nim był Władysław Jagiełło. Zbudowany był na wyspie otoczonej wodami jeziora "Medyka", co dodatkowo utrudniało napastnikom jego zdobywanie. W 1542 roku starosta przemyski Piotr Kmita dokonał przebudowy warowni, zmieniając konstrukcję drewnianą na murowaną.

Czytaj więcej: Zamek medycki

Medyka za Pawlikowskich

     W 1772 roku Medyka w wyniku pierwszego rozbioru Polski znalazła się pod zaborem austriackim, wchodząc w skład cyrkułu ze stolicą w Przemyślu. W tym to roku właścicielami wsi stali się Antoni i Zofia Lubomirscy. Po nich właścicielami byli Głogowscy, aż wreszcie w 1809 roku Medykę zakupił Józef Benedykt Pawlikowski. W rękach tego rodu Medyka pozostała do 1939 roku, stając się zarazem ważnym ośrodkiem kultury polskiej. Kolejnymi właścicielami Medyki po Józefie Pawlikowskim byli: Józef Gwalbert Pawlikowski, Mieczysław Pawlikowski, Jan Gwalbert Pawlikowski i Michał Pawlikowski.

Czytaj więcej: Medyka za Pawlikowskich

Medyka w czasie II wojny światowej

      Zgodnie z umową radziecko - niemiecką z 28 IX 1939 roku, San stał się granicą między dwoma agresorami, którzy dokonali podboju Polski. Medyka została włączona do Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, wchodzącej w skład ZSRR. Mieszkańcom terenów wcielonych do państwa radzieckiego nadano nowe obywatelstwo. Na zagarniętych przez ZSRR terenach rozpoczęła się fala aresztowań i zsyłek do łagrów ludności oskarżonej o służbę państwu polskiemu (wojskowych, policjantów, nauczycieli, działaczy politycznych, urzędników administracji państwowej). Około 150 tyś. Polaków wcielono do Armii Czerwonej. Nacjonalizacji uległy fabryki, banki, handel, majątki ziemskie. Po ataku Niemiec na ZSRR 22 VI 1941 roku na terenie Medyki radzieckie wojska powstrzymywały natarcie oddziałów niemieckich w kierunku Lwowa.

Czytaj więcej: Medyka w czasie II wojny światowej

2017  Stowarzyszenie Przyjaciół Ziemi Medyckiej
www.medykastowarzyszenie.pl